Fonolojik farkındalık

Fonolojik farkındalık, tam anlamıyla ses farkındalığıdır. Kişinin sözcükleri meydana getiren sesleri duyabilmesi, tanıyabilmesi ve değiştirebilmesi yeteneğidir. Kişinin konuşma dilinde anlamdan uzaklaşarak seslere yoğunlaşabilmesidir, bu yüzden de temel anlamda işitsel dikkat becerisidir. Örneğin; ‘anne’ kelimesini oluşturan /a/, /n/, /n/, /e/ seslerini duyabilmek ve ayrıştırabilmektir. Fonolojik farkındalık; sözcüğü hecelere ayırabilme, sözcük seslerini ayrıştırabilme ve sesleri tekrar birleştirme yeteneklerini içine alır.

Dilin kusursuz yapısı nedeniyle tek tek sesleri duymak çoğu çocuk için zordur. Konuşma sırasında bizler, çaba sarf etmeden ve refleksif olarak sesleri bir araya getirerek sözcükleri bütünüyle üretiriz. Bu kusursuzluk da sesleri konuşma dilinin içine entegre eder ve fark edilmelerini güçleştirir.

Çocukların fonolojik farkındalığı değişiklik gösterir. Günümüzde ise birçok çocuğun fonolojik farkındalığı zayıftır ve araştırmalara göre bu zayıflık, çocukların okuma, yazma ve anlama becerilerini olumsuz yönde etkilemektedir. Ancak şunu söylemek gerekir ki fonolojik farkındalığın zayıf olması zeka veya bilişsel yeterlilikle ilişkili değildir. Aksine birçok zeki çocuğun da okumada zorlanmaya varacak kadar fonolojik farkındalığı zayıf olabilmektedir.

Dislekside sol beyin hemisfer baskınlığı henüz kurulmamıştır. Bu sebeple, sol temporal (işitsel) bölgenin çalışma hızı sağ işitsel bölgeye göre daha düşüktür. İşitsel algı daha çok sağ temporal bölge ile yürütülmektedir. Görsel algının işleme hızının işitsel algının işleme hızından farklı olması, okuma ve anlama becerilerini etkilemektedir.

Kimi dislekside, sol görsel algı ile sağ görsel algı arasında fark daha yüksektir. Her iki bölge arasında farklılığın fazla olması da görsel algının işleme hızı üzerinde etkilidir.

Dislekside görsel ve işitsel algı arasında geçiş hızları da farklı olabilmektedir. Kimi disleksiler, görselden işitsel algıya geçişte zorluk yaşarlar. Kimi disleksiler de işitselden görsel algıya geçişte zorluk yaşarlar.

Disleksideki sol hemisfer baskınlığının artırılmasına yönelik egzersizler, bu algı farkının kapanmasını, okuma ve anlama becerisinin artışını sağlar.

Related Posts